Sieci pęknięć na zdjęcach Mars Express (ESA)

Na stronie Europejskiej Agencji Kosmicznej pojawił się artykuł opisujący łańcuchy zagłębień zilustrowany grafikami z kamer satelity Mars Express. Sieć tych zagłębień leży na południowo-wschodnim zboczu wulkanu Alba Mons w rejonie Tharsis.

Formacje widoczne na załączonych grafikach powstały najprawdopodobniej miliardy lat temu na skutek aktywności wulkanicznej planety. W miejscach, w których się obecnie znajdują kiedyś przepływały strumienie lawy. Wierzchna część strumienia stygnąc utrwalała sklepienie nad wciąż płynnym wnętrzem. Gdy aktywność  wulkaniczna wygasła, wewnętrzna część opróżniła się tworząc puste tunele. Z biegiem czasu sklepienie zapadło się i tak powstały rynnowe zagłębienia w powierzchni planety.Podobne formacje można spotkać na zboczu wulkanu Kilauea na Hawajach.

Model komputerowy formacji stworzony z danych dostarczonych przez kamerę HRSC

Inna teoria tłumaczy powstanie zagłębień na skutek działających napięć, które doprowadziły do pęknięć w powłoce planety. Tak tłumaczy się powstawanie rowów tektonicznych na Ziemi.

Najciekawsza wersja mówi o powstaniu zagłębień na skutek działania wód gruntowych, które płynąc pod ziemią wyżłobiły koryto formacji. Z czasem sklepienie zapadło się, odsłaniając sieci, którymi przemieszczała się woda. W ten sposób powstały cenoty na Półwyspie Yukatan w Meksyku. Odsłonięty kawałek stanowi tylko fragment labiryntu podziemnych korytarzy, które na Zemi zwykle wypełnia woda.

Cenote z Półwyspu Yukatan

Formacje marsjańskie najprawdopodobniej skrywają wiele tuneli ukrytych pod powierzchnią. Mogłoby się okazać, że miejsca te dość dobrze izolują swoje wnętrze przed surowymi warunkami panującymi na powierzchni Marsa. Być może skrywają życie mikrobowe, mogą również zostać wykorzystane jako naturalna osłona przed promieniowaniem dla przyszłej załogowej misji na Czerwoną Planetę.

3 kroki w kierunku życia

5 lat obserwacji Marsa przez orbitującego go satelitę MRS (Mars Reconnaissance Orbiter) i analiza danych dostarczonych przez tą sondę pozwoliły wybrać obszar do lądowania i prowadzenia badań na powierzchni planety.

Już teraz prawie na pewno wiemy po jakim terenie Curiosity będzie się poruszał. Mamy dokładną mapę tego terenu oraz wiemy jakich skał się tam spodziewać. Z całą pewnością obszar ten był bogaty w siarczany, krzemiany, glinki i inne substancje wspierające proces powstawania życia.
Misja Curiosity została zaprojektowana, pod kątem zebrania jak największej ilości danych na temat tego procesu. 3 priorytety jakim kierowali się naukowcy NASA to:

  1. Follow the water – Poprzednie misje na powierzchni planety potwierdziły występowanie wody na powierzchni Marsa w przeszłości. Przypuszcza się, że cała wilgoć, w jakiej formowały się perchloratyi odnalezione inne skały znikła około 3 miliardów lat temu. Badanie śladów w warstwie młodszych skał przyczyni się do lepszego zrozumienia zjawisk, jakie zmieniły Marsa w tak suchą pustynię. Łazik prawdopodobnie odkryje niewielkie ilości wody w starszych skałach płytko pod powierzchnią planety.
  2. Follow the carbon – Istnieje szansa, że Curiosity odnajdzie proste związki węgla, tak niezbędne życiu. Są to cząsteczki składające się z jednego albo dwóch atomów węgla,połączonych z wodorem i innymi elementami. Mogą one występować samoistnie, natomiast nie mamy dowodów żeby życie mogło istnieć bez nich. Rozpoznane przez Curiosity aminokwasy mogą, ale nie muszą mieć biologicznego pochodzenia. Pod lupę brane będą również związki azotu, fosforu, siarki i tlenu, również istotne dla życia na Ziemi.
  3. Follow energy – O pochodzeniu wspomnianych związków będziemy mogli tylko spekulować, natomiast informacje zawarte w skałach i minerałach dadzą nam stuprocentową pewność co do procesów jakie zachodziły na Marsie w przeszłości. Poznamy wcześniejsze i obecne warunki atmosferyczne, ilość energii jaką Mars otrzymywał ze słońca oraz składniki mineralne mogące służyć za „pożywienie” dla pierwszych proto-organizmów.

Jest możliwe, że warunki marsjańskie nigdy nie pozwalały życiu przetrwać (a nawet narodzić się) na tej planecie. Bardzo rzadka atmosfera Marsa może być spowodowana ubytkiem w przeszłości,  a może nigdy nie była gęstsza. Analiza zawartości izotopów węgla pozwoli stwierdzić jak było w rzeczywistości. Zbyt duża ilość promieniowania kosmicznego jest zabójcza dla życia. Laboratorium na powierzchni planety sprawdzi czy chroni ona w jakikolwiek sposób przed zabójczą radiacją oraz zmierzy jej ilość na powierzchni. Z kolei potwierdzenie obecności metanu w atmosferze oraz jego analiza izotopowa pozwoli z całą pewnością określić czy jest on pochodzenia biologicznego. Jest bardzo dużo czynników, o których dowiedzieć się możemy tylko przez „dotknięcie” warunków jakie występują na innej planecie.

Curiosity a życie pozaziemskie

Misja ma określić, czy warunki na obszarze badanym przez Curiosity kiedykolwiek nadawały się do powstania i utrzymania życia.

NASA nie ukrywa, że poszukiwanie życia poza Ziemią jest jednym z głównych celów większości misji, również Mars Exploration Program. Jednak laboratorium na pokładzie Curiosity nie jest zaprojektowane do poszukiwania życia sensu stricte. Curiosity nie ma możliwości namierzenia i dostarczenia danych na temat procesów wskazujących na jakąkolwiek trwającą bilogiczną aktywność na powierzchni Marsa. Nie będzie poszukiwał mikroorganizmów ani skamieniałości. Misja Curiosity skupia się na w a r u n k a c h sprzyjających powstaniu życia.

Informacje o tym, czy obszar krateru Gale’a wykazuje lub kiedykolwiek wykazywał warunki sprzyjające istnieniu życia będą istotne przy planowaniu kolejnych misji. W przypadku ich potwierdzenia następny robot będzie miał za zadanie dostarczenie próbek marsjańskich z powrotem na Ziemię, ewentualnie wysłane zostanie laboratorium badające zdalnie życiodajne warunki.

W związku z tym misja Curiosity jest tylko (i aż) kolejnym krokiem w długofalowym procesie poszukiwania odpowiedzi na pytanie o Życie poza Ziemią. NASA nie ukrywa za to, że jest to bardzo znaczący krok, mający dostarczyć odpowiedzi na kluczowe pytania.

Astrobilogia wymienia trzy kluczowe warunki dla powstania życia: istnienie ciekłej wody, związków chemicznych przyswajanych przez żywe organizmy oraz źródeł energii. Mars Science Laboratory kontynuuje strategię badań „podążaj za wodą”, będącą w użyciu od wczesnych lat 90tych. To najlepszy sposób dotarcia do danych wskazujących na ślady życia. Każda kropla wody znaleziona na Ziemii w dowolnych naturalnych warunkach jest nośnikiem elementarnych związków organicznych lub mikrobów. Przez zdecydowaną większość historii Ziemi organizmy te dominowały w przyrodzie. Astrobiologowie są zdania, że jeśli na Marsie istnieje lub istniało kiedykolwiek życie to właśnie w tej prostej formie.